10 stycznia 2026

Ponad 90 osób zgromadziła konferencja na temat ochrony cmentarzy ewangelickich, która miała miejsce w Centrum Luterańskim w Warszawie.

Uczestnicy konferencji reprezentowali instytucje, fundacje, stowarzyszenia oraz nieformalne grupy osób zainteresowanych i aktywnie działających na rzecz ochrony i utrzymania dawnych cmentarzy ewangelickich na terenie całego kraju. Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie przez Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce oraz Fundację Kamienie Niepamięci.

Spotkanie otworzyli bp Jerzy Samiec oraz Maciej Lipiński, prezes zarządu Fundacji Kamienie Niepamięci, podkreślając wagę wspólnych działań na rzecz zachowania pamięci o dawnych mieszkańcach. Agnieszka Godfrejów-Tarnogórska – Rzeczniczka Prasowa Kościoła – przedstawiła m.in. wzywania i realia z którymi mierzy się Kościół w Polsce w zakresie zabezpieczenia dawnych nekropolii.

Dr Ryszarda Formuszewicz z Instytutu Zachodniego omówiła aspekty prawne związane z dewastacją cmentarzy, wskazując na trudności w egzekwowaniu ochrony tych miejsc.

Perspektywę naukową i badawczą przybliżyli zaproszeni eksperci. Dr Marcin Czarnowicz z Uniwersytetu Jagiellońskiego omówił specyfikę badań archeologicznych prowadzonych na terenach cmentarnych. Z kolei Bartosz Bijak z łódzkiego oddziału IPN skupił się na statusie grobów wojennych i weteranów walk o wolność, które znajdują się na cmentarzach ewangelickich, wymagając szczególnej opieki Państwa.

Druga część konferencji należała do społeczników i badaczy regionalnych. Michał Wiśniewski (Stowarzyszenie Lapidaria) przybliżył unikalne dziedzictwo menonickie z Przechówka, a Hanna Szurczak (Stowarzyszenie Tiliae) omówiła wagę współpracy międzynarodowej z partnerami z Saksonii i Śląska.

O konkretnych sukcesach i trudnościach w przywracaniu pamięci mówił Damian Kruczkowski (Stowarzyszenie Frydhof), a Andrzej Grzegorczyk z Fundacji Kwela przedstawił poruszające studium przypadku łódzkiego cmentarza Wiznera – miejsca, które balansuje na granicy między nekropolią a parkiem. Konferencję zamknęła prezentacja dr. Andrzeja Stachowiaka na temat systematycznej inwentaryzacji cmentarzy Pomorza Środkowego oraz podsumowanie Piotra Kędziory-Babińskiego.

Konferencja odbyła się 10 stycznia 2026, w Centrum Luterańskim w Warszawie.